Zelfstandigenwet: twee nieuwe toetsen voor zzp'ers en opdrachtgevers
Wat de Zelfstandigenwet verandert
De wet voegt twee toetsen toe aan het artikel in het Burgerlijk Wetboek dat de arbeidsovereenkomst regelt. Voldoe je aan alle criteria van beide toetsen én werk je in de praktijk ook zo, dan staat vast dat er geen gezag is en dus geen arbeidsovereenkomst. Het kabinet noemt dat de "veilige haven": je weet vooraf dat je als zelfstandige mag werken, en je opdrachtgever hoeft niet bang te zijn voor naheffingen.
Voldoe je niet aan alle criteria? Dan ben je niet automatisch werknemer. Je arbeidsrelatie wordt dan, net als nu, beoordeeld op alle feiten en omstandigheden.
Toets 1: de zelfstandigentoets
Deze toets kijkt naar jou als ondernemer, los van een concrete opdracht. Het concept noemt drie hoofdcriteria:
Minimaal drie opdrachtgevers in het lopende en het vorige kalenderjaar samen.
Een minimumbedrag aan voorzieningen tegen ondernemersrisico's, zoals een arbeidsongeschiktheidsverzekering, pensioen, bedrijfsaansprakelijkheidsverzekering of zakelijke rechtsbijstand. Hoe hoog dat bedrag wordt, is nog niet bekend en wordt later in een algemene maatregel van bestuur vastgelegd.
Je bedrijfsvoering op orde: een inschrijving bij de KVK, een btw-identificatienummer, een aparte zakelijke rekening, eigen facturen en vaste betalingstermijnen.
Dat derde punt is voor de meeste zzp'ers de laagste drempel. Heb je je bedrijf nog niet geregistreerd, lees dan eerst hoe je je inschrijft bij de KVK en hoe je je btw-nummer aanvraagt en controleert.
Belangrijke data: consultatie open tot en met 29 oktober 2026 · advies Raad van State eind 2026 · behandeling Tweede en Eerste Kamer in 2027 · beoogde inwerkingtreding 1 januari 2028. Het minimumbedrag voor voorzieningen is nog niet vastgesteld.
Toets 2: de werkrelatietoets
De tweede toets gaat over de concrete opdracht. Vier criteria:
Jij en je opdrachtgever willen allebei buiten dienstbetrekking werken.
Je hebt vrijheid om het werk zelf te organiseren.
Je bepaalt in principe zelf je werktijden en werkplek.
Je werkt voor eigen rekening en risico.
Vooral het vierde criterium kan opdrachten anders maken. Alleen per uur betaald worden zonder noemenswaardig ondernemersrisico past volgens de toelichting slecht bij werken voor eigen rekening en risico. Een afgebakend resultaat tegen een vooraf afgesproken prijs past daar juist wel bij.
Wezen gaat voor schijn. Een contract waarin alle criteria staan, helpt niet als je in de praktijk anders werkt. Het concept kent bovendien geen overgangsrecht: de toetsen gelden vanaf de ingangsdatum direct voor bestaande én nieuwe opdrachten. Loop je lopende samenwerkingen dus op tijd na.
Wat gebeurt er met de Wet DBA?
Tot de Zelfstandigenwet ingaat, blijft de Wet DBA het kader. De Belastingdienst handhaaft sinds 1 januari 2025 weer actief op schijnzelfstandigheid. In 2026 legt zij nog geen verzuimboetes op; vanaf 1 januari 2027 vervalt ook die "zachte landing". Door de Belastingdienst goedgekeurde modelovereenkomsten blijven geldig tot en met 31 december 2029, zolang je ook volgens die afspraken werkt.
Twee onderdelen uit eerdere plannen keren niet terug: er komt geen onafhankelijke commissie die vooraf bindend oordeelt, en geen sectoraal rechtsvermoeden van werknemerschap. Het kabinet onderzoekt wel een vrijwillige verklaring van bijvoorbeeld een accountant of belastingadviseur waarmee je kunt onderbouwen dat je aan de zelfstandigentoets voldoet. Die verklaring krijgt geen bindende status.
Let op: de Zelfstandigenwet verandert niets aan het fiscale ondernemersbegrip. Wie volgens de nieuwe toetsen zelfstandig mag werken, is daarmee niet automatisch ondernemer voor de inkomstenbelasting of de btw.
Nog geen KVK-nummer? Lees hoe je je inschrijft, je adres wijzigt of je onderneming uitschrijft bij de KVK.
Veelgestelde vragen?
1. Wanneer gaat de Zelfstandigenwet in?
De beoogde ingangsdatum is 1 januari 2028. Eerst volgen de internetconsultatie (tot en met 29 oktober 2026), advies van de Raad van State en behandeling in beide Kamers in 2027.
2. Hoeveel opdrachtgevers moet ik hebben?
Volgens het concept minimaal drie in het lopende en het vorige kalenderjaar samen.
3. Welke verzekeringen tellen mee voor de zelfstandigentoets?
Voorzieningen tegen ondernemersrisico's, zoals een AOV, pensioen, bedrijfsaansprakelijkheidsverzekering of zakelijke rechtsbijstand. Het minimumbedrag dat je daaraan moet besteden, is nog niet vastgesteld.
4. Vervangt de Zelfstandigenwet de Wet DBA?
Niet letterlijk. De wet voegt twee toetsen toe aan het Burgerlijk Wetboek. Tot 2028 blijft de Wet DBA het kader en blijft de Belastingdienst handhaven. Goedgekeurde modelovereenkomsten blijven geldig tot en met 31 december 2029.
5. Ben ik werknemer als ik niet aan beide toetsen voldoe?
Nee, niet automatisch. Je arbeidsrelatie wordt dan op alle feiten en omstandigheden beoordeeld, zoals nu.
Conclusie:
De Zelfstandigenwet is nog een concept en kan tot 2028 nog veranderen. Toch loont het om er nu al naar te kijken, want de drie basiscriteria van de zelfstandigentoets regel je niet in één middag. Controleer of je KVK-inschrijving en btw-id kloppen, open een aparte zakelijke rekening als je die nog niet hebt en factureer altijd zelf, met vaste betalingstermijnen. Kijk ook naar je klantenbestand: werk je al twee jaar voor één opdrachtgever, dan is dat het moment om je opdrachten te spreiden en losse projecten tegen een vaste prijs af te spreken.
