Uitstelgedrag en perfectionisme: hoe ze samenhangen en wat u eraan kunt doen
Waarom perfectionisten uitstellen
Uitstelgedrag betekent dat u een taak vooruitschuift, ook al weet u dat het u iets kost. Bij perfectionisten zit daar meestal geen luiheid achter, maar angst. De angst dat het resultaat niet goed genoeg is.
Als alles foutloos moet zijn, wordt het begin ineens een risico. Een onafgewerkte eerste versie doet meer pijn dan een leeg blad, dus wacht u. U doet het „goed" zodra u tijd, energie en het perfecte plan hebt. Alleen komt dat moment nooit.
Het is een valkuil: hoe hoger u de lat legt, hoe groter de druk en hoe makkelijker u het werk opzij schuift. Uitstellen geeft een paar uur opluchting en daarna nieuwe schuldgevoelens. En die leggen de lat nog hoger.
Perfectionisme is niet altijd hetzelfde
Het verschil is bepalend. Gezond streven naar kwaliteit betekent dat u hoge eisen hebt, maar een fout kunt verdragen. Ongezond perfectionisme behandelt een fout als een ramp en wordt sterk gedreven door de zorg om wat anderen denken.
Uitstelgedrag komt vooral uit die tweede variant. Hoge eisen op zich veroorzaken het niet. Het probleem is de angst voor fouten en voor een oordeel, niet dat het resultaat u iets kan schelen.
Hoe het er in de praktijk uitziet
Bij zzp'ers en eigenaren van kleine bedrijven ziet het er heel concreet uit:
U herschrijft een offerte voor de vijfde keer, terwijl de eerste versie prima was.
U lanceert uw website of webshop niet, omdat die „nog niet klaar" is.
U stuurt een factuur te laat, omdat u eerst een perfect overzicht wilt.
Voor elke taak „bereidt u zich" lang voor, maar u begint niet.
Het resultaat zijn geen betere resultaten, maar late betalingen, misgelopen opdrachten en meer stress.
Voorbeeld
Sanne is freelance grafisch ontwerper. Het logo voor een klant heeft ze in twee dagen klaar, maar levert ze pas na twee weken op. De hele tijd „schaaft" ze eraan en vreest ze dat het niet genoeg is. Terwijl de klant meteen tevreden was geweest. Zo verloor Sanne tijd voor een volgende opdracht en gaf ze zichzelf een week zenuwen, zonder dat het resultaat merkbaar beter was.
Wat u eraan kunt doen
-
Bepaal wat „klaar" betekent
Voordat u begint, leg vast wanneer de taak af is. Bij een offerte bijvoorbeeld: leesbaar, juiste getallen, vrijdag verstuurd. Niet „perfect". Met een doel weet u wanneer u kunt stoppen.
-
Scheid maken van bewerken
Schrijf of maak eerst een ruwe eerste versie en bewaar de kritiek voor later. Als u tegelijk corrigeert en maakt, komt u niet vooruit.
-
Hak de taak in kleine stappen
Een grote taak schrikt af. „De factuur voor dit project versturen" lukt. „Mijn hele boekhouding op orde brengen" verplettert u. Een kleinere stap is lastiger uit te stellen.
-
Stel uzelf een tijdslimiet
Werk in blokken, bijvoorbeeld 25 minuten aan één stuk. Een beperkt tijdvak haalt vanzelf de druk om perfect te zijn weg, omdat u gewoon iets moet inleveren.
-
Wees milder voor uzelf
Harde zelfkritiek maakt uitstelgedrag erger. Als u zichzelf verwijten maakt na het uitstellen, voelt u zich slechter en stelt u opnieuw uit. Een vriendelijkere houding tegenover uzelf verlaagt het vermijden juist.
De eerste-versie-methode: geef uzelf toestemming om het eerst slecht te doen. Het doel van de eerste poging is geen kwaliteit, maar dat hij er is. Iets hebben om te bewerken is altijd beter dan naar het niets staren. De meesten merken dat de „slechte" eerste versie bruikbaarder is dan gedacht.
Wanneer het meer is dan een slechte gewoonte
Af en toe uitstellen kent iedereen. Maar als de druk om perfect te zijn leidt tot voortdurende angst, slaapproblemen of burn-out, gaat het niet meer om wilskracht of beter plannen. Dan is het zinvol om met een deskundige te praten. Dat is geen falen, maar een verstandige stap.
Perfectionisme is niet hetzelfde als zorgvuldigheid. Zorgvuldigheid helpt u goed werk te leveren. Perfectionisme houdt u tegen om het werk überhaupt te doen. Het gaat er niet om minder waarde te hechten aan kwaliteit, alleen om er niet in vast te bijten.
Is perfectionisme altijd slecht?
Nee. Gezond streven naar kwaliteit helpt u. Het probleem is de ongezonde variant die wordt gedreven door angst voor fouten en het oordeel van anderen, want die leidt tot vermijden.
Waarom stel ik juist bij belangrijke taken uit?
Hoe meer een taak telt, hoe groter de angst voor een onvolmaakt resultaat en hoe sterker de drang om hem uit te stellen. Kleine, onbelangrijke dingen zijn lastiger uit te stellen, omdat er minder op het spel staat.
Hoe weet ik of ik uitstel uit perfectionisme en niet uit luiheid?
Bij luiheid hebt u geen zin in de taak. Bij perfectionistisch uitstelgedrag wilt u hem juist doen, en precies daarom begint u niet. Het gaat gepaard met zorgen als „wat als het niet goed genoeg is?".
Werkt de „goed genoeg"-aanpak ook bij werk waar kwaliteit echt telt?
Ja. „Goed genoeg" betekent niet slordig werken. Het betekent een redelijke lat en afmaken in plaats van eindeloos schaven, wat toch nergens toe leidt.
Helpt een deadline?
Een externe deadline haalt de druk om perfect te zijn weg, omdat af ineens vóór perfect gaat. Kunstmatige deadlines werken zwakker, maar de taak in stappen met eigen kleinere deadlines hakken helpt.